Ιστορικό εκλογών

Τον Σεπτέμβριο του 1949, μετά τη λήξη του Εμφυλίου, και με δεδομένο ότι η θητεία της Βουλής δεν μπορούσε να παραταθεί μετά το πέρας της τετραετίας, τέθηκε αναπόφευκτα το ζήτημα της μορφής που θα λάμβανε η διακυβέρνηση της χώρας. Από τη στιγμή που η πολιτική ζυγαριά έκλινε προς τις εκλογές, οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες για την κυβέρνηση του Αλέξανδρου Διομήδη, ο οποίος μετά την παραίτηση του αντιπροέδρου Σοφοκλή Βενιζέλου, του υπουργού Στρατιωτικών Παναγιώτη Κανελλόπουλου αλλά και του αρχιστράτηγου Αλέξανδρου Παπάγου, υπέβαλε με τη σειρά του παραίτηση στις 5 Ιανουαρίου 1950. Την επομένη, ο Ιωάννης Θεοτόκης ορκιζόταν πρωθυπουργός της υπηρεσιακής κυβέρνησης που θα διενεργούσε τις εκλογές, οι οποίες ορίστηκαν για τις 19 Φεβρουαρίου. Στο μεταξύ όμως, οι διαπραγματεύσεις για τον εκλογικό νόμο καθυστέρησαν να τελεσφορήσουν και ως εκ τούτου οι εκλογές μετατέθηκαν για τις 5 Μαρτίου.
Ο χαρακτήρας των συγκεκριμένων εκλογών ως «πρώτων», σε συνδυασμό με το εκλογικό σύστημα με το οποίο επρόκειτο να διεξαχθούν, δηλαδή της απλής αναλογικής, είχαν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση ενός μεγάλου αριθμού κομμάτων που διεκδικούσαν το δικό τους μερίδιο στη νέα Βουλή. Οι μικρότεροι κομματικοί σχηματισμοί επέλεξαν την ένταξή τους σε ευρύτερους συνασπισμούς, ενώ τα «μεγάλα» κόμματα κατήλθαν αυτοτελώς στις εκλογές. Έτσι αυτοτελώς κατήλθαν το Κόμμα Φιλελευθέρων υπό τον Σοφοκλή Βενιζέλο, το Λαϊκό Κόμμα υπό τον Κωνσταντίνο Τσαλδάρη, το Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου (πρόσκαιρη μετονομασία του Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος), το Εθνικό Κόμμα Ελλάδος υπό τον Ναπολέοντα Ζέρβα και το Νέο Κόμμα υπό τον Σπυρίδωνα Μαρκεζίνη. Οι συνασπισμοί που εμφανίστηκαν στις εκλογές ήταν οι εξής: η Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου, η Πολιτική Ανεξάρτητη Παράταξη, το Μέτωπο Εθνικής Αναδημιουργίας, η Παράταξη Αγροτών και Εργαζομένων, και η Δημοκρατική Παράταξη. Συμμετείχαν επίσης μία σειρά από μικρότερα κόμματα, ανεξάρτητοι και μεμονωμένοι υποψήφιοι.

Ηλίας Νικολακόπουλος, Η καχεκτική δημοκρατία. Κόμματα και εκλογές, 1946-1967, Αθήνα 2001.

Jean Meynaud (με τη συνεργασία των Π. Μερλόπουλου, Γ. Νοταρά), Οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, 1946-1965, τ. Α΄, Αθήνα 2002.

Σωτ. Ριζάς, Η ελληνική πολιτική μετά τον εμφύλιο πόλεμο: κοινοβουλευτισμός και δικτατορία, Αθήνα 2008.

Κατερίνα Δέδε, Ο σύντομος πολιτικός βίος της ΕΠΕΚ. Η ανάδυση του Κέντρου στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, Αθήνα 2016.

ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ

«Ήρθε επί τέλους η ημέρα έπειτα από δέκα ολόκληρα χρόνια αναγκαστικού κλεισίματος του παζαριού να εξασκήση ο
συνταγματικός πολίτης τα λεγόμενα πολιτικά του δικαιώματα. Αλλά οι γνώμες έχουν διχασθή. Κ’ έτσι έχουμε τρεις
παρατάξεις συνταγματικών πολιτών. Έχουμε εκείνους που θα ψηφίσουν οπωσδήποτε. Εκείνους που θα κάνουν αποχή.
Κι εκείνους που αμφιρρέπουν αν θα ψηφίσουν ή όχι. Μια η καρδιά τους τραβάει αποχή και μια τραβάει κάλπη. Μια δεν
θέλουν να μετάσχουν σε εκλογές που κι ο ίδιος ο πρωθυπουργός διακήρυσσε πως δεν θα είναι γνήσιες και μια
σκέπτονται τις ενδεχόμενες συνέπειες. Τι να κάνουν;»
εφ. Ελευθερία, 31.3.1946
«Εκ των υπαρχουσών την νύκτα πληροφοριών προς τους αρχηγούς των εθνικοφρόνων κομμάτων, τόσον από τας
διαφόρους συνοικίας των Αθηνών και του Πειραιώς, όσον και από τας επαρχίας, συνάγεται ότι ο λαός είναι
αποφασισμένος να προσέλθη σήμερον εις τας κάλπας κατά την μέγιστην αυτού πλειοψηφίαν».
εφ. Εμπρός, 31.3.1946
«Η Αθήνα και όλη η Ελλάδα έζησαν χθες την πιο περίεργη εκλογική μέρα από καταβολής του Ελληνικού Βασιλείου.
Παρά τις απειλές, τη βία και την ηθική πίεση που άσκησαν ο κρατικός μηχανισμός, οι επεμβάσεις και οι έμμισθες
τρομοκρατικές ομάδες, τα εκλογικά τμήματα και τα εκλογικά κέντρα είχον χθες όλη τη μέρα πραγματική νέκρα. Το
ρεύμα των εθνικοφρόνων ψηφοφόρων είχε εξαντληθεί τις πρώτες πρωινές ώρες. Από το μεσημέρι ως το βράδυ που
έκλεισαν οι κάλπες όλα τα εκλογικά τμήματα της Αθήνας εμφάνιζαν θλιβερή όψη ερημιάς».
εφ. Ριζοσπάστης, 1.4.1946
«Εις τους συνοικισμούς και τας συνοικίας όπου το ΕΑΜ ασκεί μεγάλην επιρροήν, αι οδοί ήσαν πλήρεις απεχόντων οι
οποίοι περιεφέροντο, δεδομένου ότι τα κέντρα ήσαν κλειστά. Η στάσις των ήτο μάλλον στάσις “παθητικής
αντιστάσεως”. Οι συμμετέχοντες εξεδήλωσαν τον φανατισμόν των προσελθόντες εις τας κάλπας ευθύς από των
πρωϊνών ωρών. Εκράτουν επιδεικτικώς τα βιβλιάριά των καθ’ όν χρόνον ανέμενον εις την ουράν, άνευ άλλης
εκδηλώσεως. Μόνον όταν ενεφανίζοντο εις τα τμήματα παρατηρηταί ή ξένοι δημοσιογράφοι ο κόσμος τους
εχειροκρότει. Εντός των εκλογικών τμημάτων υπήρχε παντελής έλλειψις ενδιαφέροντος. Εις όλα γενικώς παρίσταντο
εκπρόσωποι των συμμετεχόντων κομμάτων, αλλά δεν παρετηρήθη η έντασις η οποία υπήρχεν άλλοτε με την
άγρυπνον παρακολούθησιν διά την πρόληψιν παρανομιών. Εφορευτικαί επιτροπαί και εκπρόσωποι των κομμάτων
είχον το συναίσθημα της απουσίας αντιπάλου, το οποίον εδημιούργει χαλάρωσιν».
εφ. Ελευθερία, 1.4.1946